Bệnh trĩ một loại bệnh không trừ một ai, với trẻ em 2-5 tuổi chiếm tỉ lệ 0,6%, với  độ tuổi thanh thiếu niên 15%, với độ tuổi trung niên  và người cao tuổi chiếm 70%, còn lại chiếm tỉ lệ mắc trĩ với các trường hợp nhiều trường hợp và nhiều yếu tố bệnh lý khác gây ra bệnh trĩ do bệnh ở vị trí đặc biệt và không gây nguy hiểm nên đến khi bệnh phát triển đến giai đoạn muộn khi trĩ phình to, thòi ra ngoài hậu môn, gây chảy máu, đau đớn thì người bệnh mới đi khám.

Ở người cao tuổi dễ bị trĩ hơn là do cùng với tuổi tác, chức năng co bóp, bài tiết và hấp thu của ruột yếu gây rối loạn đại tiện; trương lực cơ trơn đại tràng, cơ thắt hậu môn và dây chằng bị suy giảm, hệ thống tĩnh mạch hậu môn – trực tràng bị suy yếu cùng với thói quen ít vận động, ăn uống không điều độ, mắc một số bệnh mạn tính như tăng huyết áp, xơ cứng động mạch, bệnh dạ dày – ruột, ho kéo dài gây tăng áp lực ổ bụng…

Thảo luận về trĩ đôi khi lúng túng, trĩ là một trong những bệnh phổ biến nhất. Độ tuổi 50, khoảng một nửa số người lớn đã có khó chịu, ngứa và chảy máu hậu môn, và có thể là báo hiệu sự hiện diện của trĩ.

May mắn thay, nhiều tùy chọn hữu hiệu có sẵn để điều trị bệnh trĩ. Hầu hết mọi người có thể nhận được cứu trợ triệu chứng bằng cách sử dụng phương pháp điều trị tại nhà và thay đổi lối sống.

Trĩ nội

Triệu chứng thường tùy thuộc vào vị trí. Trĩ nội nằm bên trong trực tràng. Không thể nhìn thấy hoặc cảm trĩ và thường không gây khó chịu. Nhưng căng thẳng hoặc bị dị ứng khi đi tiêu có thể làm tổn thương bề mặt của Trĩ và làm nó chảy máu. Thỉnh thoảng, căng thẳng có thể đẩy trĩ nội qua hậu môn. Điều này được biết đến như trĩ lồi hoặc sa ra và có thể gây đau và kích thích.

Trĩ ngoại lồi ra hậu môn

Khi bị kích thích, trĩ ngoại có thể ngứa hoặc chảy máu. Đôi khi trĩ ngoại chảy nhiều máu và có thể hình thành một cục máu đông (huyết khối), dẫn đến đau nặng, sưng và viêm.

Đến gặp bác sĩ khi:

Chảy máu trong khi đi tiêu là dấu hiệu phổ biến nhất của bệnh trĩ. Tuy nhiên, chảy máu trực tràng có thể xảy ra với các bệnh tiêu hóa khác, bao gồm ung thư đại trực tràng và ung thư hậu môn. Đừng cho rằng chảy máu là đến từ bệnh trĩ mà không tham khảo bác sĩ. Bác sĩ có thể làm một cuộc kiểm tra thể chất và thực hiện các xét nghiệm khác để chẩn đoán bệnh trĩ và loại trừ nhiều bệnh nghiêm trọng. Cũng nên tìm tư vấn y tế nếu trĩ gây đau, chảy máu thường xuyên hoặc quá mức, hoặc không cải thiện với các biện pháp tại nhà.

Nếu các triệu chứng trĩ bắt đầu cùng với thay đổi đáng kể thói quen đi cầu hoặc nếu đi phân đen, hắc ín hoặc nâu, máu đông hoặc máu trộn lẫn với phân, tham khảo ý kiến bác sĩ  không chậm trễ. Những loại phân này có thể báo hiệu chảy máu lớn hơn ở nơi khác trong đường tiêu hóa.

Tìm kiếm sự chăm sóc khẩn cấp nếu gặp chảy máu trực tràng số lượng lớn, hoa mắt, chóng mặt hoặc xỉu.

Thiếu máu. Mất máu mãn tính từ bệnh trĩ có thể gây thiếu máu, không có các tế bào máu khỏe mạnh, kết quả là mệt mỏi và yếu.

Trĩ nghẹt. Nếu máu cung cấp cho trĩ bị ngắt bỏ, trĩ có thể nghẹt, gây ra đau đớn và dẫn đến hoại tử mô.

Các xét nghiệm và chẩn đoán

Bác sĩ có thể xem, nếu trĩ bên ngoài đơn giản chỉ bằng cách nhìn. Đối với trĩ nội, sẽ chèn một ngón tay đeo găng cao su vào trực tràng. Bởi vì bệnh trĩ nội thường quá mềm để cảm nhận trong kiểm tra trực tràng, bác sĩ cũng có thể kiểm tra phần dưới của ruột già và trực tràng với một proctoscope, anoscope hoặc sigmoidoscope. Đây là ống sáng cho phép bác sĩ xem hậu môn và trực tràng.

Bác sĩ có thể làm một cuộc kiểm tra sâu rộng hơn toàn bộ đại tràng bằng nội soi. Điều này có thể được khuyến cáo, nếu:

Dấu hiệu và triệu chứng cho thấy có thể có một bệnh tiêu hóa.

Có yếu tố nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Đang ở độ tuổi trên 50 (45 tuổi nếu đang đi phân đen) và không nội soi trong vòng 10 năm.

Phương pháp điều trị và thuốc

Hầu hết thời gian điều trị bệnh trĩ liên quan đến các bước tự chăm sóc, chẳng hạn như thay đổi lối sống. Nhưng đôi khi dùng thuốc hoặc phẫu thuật là cần thiết.

Thuốc men

Nếu trĩ chỉ khó chịu nhẹ, bác sĩ có thể đề xuất các loại kem toa, thuốc mỡ nhét hoặc tấm lót. Những sản phẩm này chứa các thành phần, chẳng hạn như nước hạt dẻ hoặc hydrocortisone có thể làm giảm đau và ngứa, ít nhất là tạm thời.

Không sử dụng một loại kem toa hay sản phẩm khác dài hơn một tuần, trừ khi có chỉ dẫn của bác sĩ. Nó có thể gây ra tác dụng phụ, chẳng hạn như viêm da, phát ban và mỏng da.

Thủ tục xâm lấn tối thiểu

Nếu một cục máu đông đã hình thành trong trĩ ngoại, bác sĩ có thể dễ dàng loại bỏ cục máu đông với một vết mổ đơn giản, có thể cung cấp cứu trợ kịp thời.

Đối với trĩ chảy máu dai dẳng hoặc đau đớn, bác sĩ có thể đề nghị một thủ tục xâm lấn tối thiểu. Những phương pháp điều trị có thể được thực hiện tại phòng mạch của bác sĩ hoặc ngoại trú.

Thắt cao su. Bác sĩ thắt một hay hai vòng cao su nhỏ xung quanh gốc của trĩ nội để cắt đứt lưu thông của nó. Các búi trĩ rụng đi trong vòng vài ngày. Quá trình này có hiệu quả đối với nhiều người. Thắt trĩ có thể gây khó chịu và có thể gây chảy máu bắt đầu 2 – 4 ngày sau khi thủ thuật, nhưng hiếm khi nặng.

Tiêm xơ hoá. Trong thủ thuật này, bác sĩ tiêm một dung dịch hóa chất vào các mô trĩ để thu nhỏ nó. Trong khi tiêm chỉ gây đau ít hoặc không có, nó có thể ít hiệu quả hơn thắt dây cao su.

Hồng ngoại, laser hoặc lưỡng cực. Những kỹ thuật này sử dụng ánh sáng laser hay hồng ngoại hoặc nhiệt. Gây thu nhỏ, giảm chảy máu để làm cứng và teo trĩ nội. Kỹ thuật này có tác dụng phụ, đó là tỷ lệ bệnh trĩ tái phát sau điều trị cao hơn so với thắt vòng cao su.

Phẫu thuật

Nếu các thủ tục khác đã không thành công hoặc có trĩ lớn, bác sĩ có thể khuyên nên tiến hành phẫu thuật. Phẫu thuật có thể được thực hiện trên cơ sở bệnh nhân ngoại trú hoặc  có thể cần ở lại bệnh viện qua đêm.

Cắt bỏ trĩ (Hemorrhoidectomy). Bác sĩ phẫu thuật loại bỏ mô mà là nguyên nhân gây chảy máu. Các kỹ thuật khác nhau có thể được sử dụng. Phẫu thuật này có thể được thực hiện với gây tê cục bộ kết hợp với an thần, thuốc gây mê hay gây tê cột sống. Hemorrhoidectomy là cách hiệu quả nhất và hoàn chỉnh để loại bỏ bệnh trĩ, nhưng nó cũng có tỷ lệ cao nhất của biến chứng. Những khó khăn tạm thời có thể bao gồm thông bàng quang và nhiễm trùng đường tiết niệu. Hầu hết mọi người trải nghiệm đau sau khi phẫu thuật. Thuốc có thể được dùng để giảm đau. Ngâm trong bồn nước ấm cũng giúp giảm đau.

Kẹp ghim. Thủ tục này, được gọi là ghim cắt bỏ trĩ hoặc ghim chặn lưu lượng máu đến mô trĩ. Kẹp thường liên quan đến đau ít hơn phẫu thuật cắt bỏ và cho phép sự hồi phục sớm hơn. Tuy nhiên, so với cắt bỏ trĩ, kẹp đã có nguy cơ cao tái phát và sa trực tràng. Nói chuyện với bác sĩ về những gì có thể là lựa chọn tốt nhất.

Phong cách sống và biện pháp khắc phục

Có thể tạm thời làm giảm nhẹ cơn đau, sưng và viêm hầu hết các tổn thương trĩ với các biện pháp tự chăm sóc sau đây:

Sử dụng phương pháp điều trị tại chỗ. Áp một toa kem hoặc thuốc đạn có chứa hydrocortisone, hoặc sử dụng miếng có chứa nước hazel hoặc chất gây tê.

Giữ sạch vùng hậu môn. Tắm hàng ngày để làm sạch da xung quanh hậu môn nhẹ nhàng với nước ấm. Xà phòng là không cần thiết và có thể làm trầm trọng thêm vấn đề. Nhẹ nhàng làm khô khu vực với một máy sấy tóc sau khi tắm có thể giảm thiểu độ ẩm gây kích ứng.

Ngâm thường xuyên trong bồn tắm ấm. Làm điều này nhiều lần mỗi ngày.

Áp lạnh. Áp gói lạnh hoặc nén lạnh vào hậu môn để làm giảm sưng.

Tắm ngồi ngâm trĩ với nước ấm.

Không sử dụng giấy vệ sinh khô. Thay vào đó, để giúp giữ sạch vùng hậu môn sau khi đi tiêu, sử dụng khăn giấy ướt hoặc giấy vệ sinh ướt không chứa nước hoa hoặc cồn.

Dùng thuốc uống.  Có thể dùng acetaminophen, aspirin hoặc ibuprofen để giúp làm giảm sự khó chịu tạm thời.

Những biện pháp tự chăm sóc có thể làm giảm các triệu chứng, nhưng sẽ không làm cho trĩ biến mất. Đi khám nếu không thấy thuyên giảm trong một vài ngày hoặc sớm hơn nếu bị đau nặng hoặc chảy máu.

Phòng chống

Cách tốt nhất để ngăn ngừa bệnh trĩ là để giữ cho phân mềm mại. Để ngăn ngừa bệnh trĩ và làm giảm các triệu chứng của bệnh trĩ, hãy làm theo những lời khuyên này:

Ăn nhiều thực phẩm xơ. Ăn nhiều trái cây, rau và ngũ cốc. Làm như vậy làm mềm phân và tăng số lượng sẽ giúp tránh được những căng thẳng có thể gây bệnh trĩ hoặc làm trầm trọng thêm các triệu chứng của bệnh trĩ hiện có. Thêm chất xơ vào chế độ ăn từ từ để tránh những vấn đề với khí.

Uống nhiều chất lỏng. Uống sáu đến tám ly nước và các chất lỏng khác (không rượu) mỗi ngày để giữ cho phân mềm.

Hãy xem xét bổ sung chất xơ. Hầu hết mọi người không nhận được đủ chất xơ 20 – 35 gam một ngày trong chế độ ăn uống. Nghiên cứu cho thấy bổ sung chất xơ toa, chẳng hạn như Metamucil và Citrucel cải thiện các triệu chứng tổng thể và chảy máu từ bệnh trĩ. Những sản phẩm này giúp giữ cho phân mềm. Nếu sử dụng chất xơ bổ sung, hãy uống ít nhất tám ly nước hoặc chất lỏng khác mỗi ngày. Nếu không, các chất bổ sung có thể gây ra táo bón hoặc táo bón nặng hơn.

Đừng căng thẳng. Căng thẳng và giữ hơi thở khi cố gắng rặn tạo ra áp lực lớn hơn trong các tĩnh mạch ở trực tràng.

Đi tiêu ngay sau khi cảm thấy yêu cầu. Nếu chờ đợi lâu để đi tiêu, phân có thể trở nên khô và khó khăn hơn.

Tập thể dục. Vận động để giảm áp lực tĩnh mạch – có thể xảy ra khi đứng hoặc ngồi với thời gian dài, và để giúp ngăn ngừa táo bón. Tập thể dục cũng có thể giúp giảm cân – có thể sẽ được góp phần cải thiện bệnh trĩ.

Tránh thời gian dài đứng hoặc ngồi. Ngồi quá lâu đặc biệt là đi vệ sinh, có thể làm tăng áp lực lên các tĩnh mạch ở hậu môn.

Ths-Bs Nguyễn Phương (chủ nhiệm khoa nội 3 YHCTBCA)